روزبه خلیق معینی، پژوهشگر تاریخ و فرهنگ، دانشجوی دکتری تاریخ ایران و راهنمای گردشگری، با اشاره به اهمیت تاریخ شفاهی در بازخوانی گذشته رشت، اظهار کرد: خاطرات شفاهی در شناخت تاریخ اجتماعی این شهر جایگاهی برجسته دارند و در بسیاری از موارد، جزئیاتی از زندگی مردم و فضای شهری را آشکار می‌کنند که در منابع مکتوب رسمی کمتر به آن‌ها پرداخته شده است.
او با بیان اینکه رشت را می‌توان شهری سرشار از خاطره دانست، افزود: روایت‌های به‌جامانده از نویسندگان، پژوهشگران و ساکنان قدیمی شهر، تصویری زنده از گذشته رشت ارائه می‌کنند؛ تصویری که در آن، علاوه بر بناها و آثار تاریخی، شیوه زندگی مردم، روابط اجتماعی، فضاهای عمومی و خاطرات جمعی نیز اهمیت دارند.
خاطرات ادبی؛ دریچه‌ای به رشت قدیم
خلیق معینی با اشاره به روایت‌های اکبر رادی، نمایشنامه‌نویس برجسته ایرانی، از دوران کودکی خود در رشت بیان کرد: خاطرات رادی از سینمای «شرق» در زیر عمارت بلدیه، نمایش فیلم‌های روسی به زبان اصلی و گشت‌وگذار در خیابان شاه و باغ سبزه‌میدان، تنها یادآوری چند مکان قدیمی نیست؛ این روایت‌ها فضای فرهنگی و اجتماعی شهری را بازسازی می‌کنند که در ذهن کودکان و نوجوانان آن دوره شکل گرفته بود.
او ادامه داد: توصیف شب‌های تابستان سبزه‌میدان، اجرای موسیقی، گردش خانواده‌ها در میان درختان کاج و فانوس‌ها و خوردن بستنی ثعلبی با شربت توت‌فرنگی، نمونه‌ای از جزئیاتی است که خاطرات شخصی را به بخشی از حافظه جمعی شهر تبدیل می‌کند.
به گفته این پژوهشگر، چنین روایت‌هایی می‌توانند در کنار اسناد و منابع تاریخی، به شناخت دقیق‌تر فضاهای شهری، مناسبات اجتماعی و تجربه زیسته نسل‌های گذشته کمک کنند.
زبان و گویش؛ نشانه‌های هویت محلی
خلیق معینی با اشاره به روایت محمد طلوعی، نویسنده معاصر، درباره رشت اظهار کرد: زبان و گویش از مهم‌ترین مؤلفه‌های هویت محلی در این شهر به شمار می‌روند. طلوعی در توصیف رشت، به توانایی مردم در تشخیص خاستگاه جغرافیایی افراد از روی تفاوت‌های ظریف تلفظ اشاره می‌کند؛ جزئیاتی که نشان‌دهنده پیوند عمیق زبان با هویت اجتماعی و جغرافیای فرهنگی گیلان است.
او افزود: روایت‌های مربوط به زبان محلی، دانش‌های بومی و مهارت‌های روزمره نیز بخشی از میراث زنده رشت هستند؛ از شیوه نگهداری و کاشت گیاهان گرفته تا آگاهی‌های تجربی درباره طبیعت و زندگی روزمره که در خانواده‌ها و میان نسل‌ها انتقال یافته‌اند.
سفرنامه‌ها و روایت‌های تاریخی از چهره رشت
این پژوهشگر تاریخ و فرهنگ با اشاره به سفرنامه فردریک چارلز ریچاردز، نقاش، شاعر و جهانگرد انگلیسی، گفت: توصیف او از رشت، تصویری از طبیعت سرسبز، درختان فراوان و سفال‌های قرمز رنگ را به نمایش می‌گذارد؛ منظره‌ای که در مقایسه با جاده‌های گرم و یکنواخت فلات، برای مسافر جذاب و دل‌انگیز بوده است.
به گفته خلیق معینی، کنار هم قرار دادن چنین سفرنامه‌هایی با خاطرات شفاهی ساکنان شهر، امکان بررسی نگاه مسافران خارجی به رشت و مقایسه آن با تجربه و برداشت مردم بومی را فراهم می‌کند.
محله‌ها؛ روایتگر زندگی اجتماعی رشت
خلیق معینی همچنین با اشاره به نوشته‌های احمدعلی دوست درباره محله استادسرا، این روایت‌ها را منبعی ارزشمند برای شناخت ساختار اجتماعی و جغرافیای تاریخی رشت دانست.
او توضیح داد: توصیف حدود محله استادسرا، مزارع و باغ‌های پیرامون آن، بازارچه‌ها، قهوه‌خانه‌ها، خانه‌های قدیمی، باغ‌های میوه و مراکز فرهنگی و مذهبی، تصویری چندلایه از زندگی شهری در گذشته ارائه می‌دهد. این روایت‌ها همچنین به تفاوت‌های اجتماعی و اقتصادی محله‌ها و نقش آن‌ها در شکل‌گیری هویت شهری اشاره دارند.
به گفته او، اشاره به خانه‌های منسوب به چهره‌های تاریخی و ورزشی، مدرسه موسیقی دارالایتام مژدهی، باغ الله‌وردی و قهوه‌خانه‌های محلی، تنها بخشی از اطلاعاتی است که از خلال این نوشته‌ها می‌توان درباره گذشته رشت استخراج کرد.
این پژوهشگر افزود: روایت‌های مربوط به فعالیت نوازندگان در محله، حضور آنان در جشن‌های عروسی و ختنه‌سوران، برگزاری آیین‌های مذهبی و مراسم تعزیه نیز نشان می‌دهد که محله‌های قدیمی افزون بر کارکرد مسکونی، کانون شکل‌گیری و استمرار روابط اجتماعی، آیین‌ها و فعالیت‌های فرهنگی بوده‌اند.
ضرورت ثبت و پژوهش در تاریخ شفاهی رشت
خلیق معینی با تأکید بر ضرورت توجه بیشتر به تاریخ شفاهی رشت خاطرنشان کرد: خاطرات بازمانده از نسل‌های گذشته، تنها یادهایی شخصی نیستند؛ این روایت‌ها بخشی از میراث فرهنگی شهر را در خود جای داده‌اند و می‌توانند اطلاعات ارزشمندی درباره تاریخ اجتماعی، فرهنگ عمومی، زبان، معماری، آیین‌ها و تحولات شهری در اختیار پژوهشگران قرار دهند.
او افزود: گردآوری و مستندسازی خاطرات سالمندان، نویسندگان، هنرمندان، کسبه قدیمی و ساکنان محله‌های تاریخی، همراه با بررسی اسناد و تطبیق روایت‌ها با شواهد موجود، می‌تواند به شکل‌گیری تصویری دقیق‌تر و جامع‌تر از گذشته رشت کمک کند.
این پژوهشگر تاریخ و فرهنگ در پایان تأکید کرد: تاریخ شفاهی رشت از ظرفیت‌های مهم میراث فرهنگی این شهر است و هنوز زمینه‌های بسیاری برای پژوهش در آن وجود دارد. توجه نظام‌مند به این روایت‌ها می‌تواند ضمن حفظ خاطرات نسل‌های گذشته، پیوند میان حافظه جمعی و هویت تاریخی شهر را تقویت کند و زمینه بهره‌گیری از این میراث در پژوهش‌های تاریخی و گردشگری فرهنگی را فراهم آورد.
انتهای پیام/
نظر شما